แนวคิดเรื่อง metaperson กับสังคมไร้รัฐ

แนวคิดเรื่อง metaperson กับสังคมไร้รัฐ

 

หนังสือ On Kings (2017) ของ David Graeber และ Marshall Sahlins พยายามโต้แย้งความคิด 2 กลุ่มสำคัญ คือ

1) นักรัฐศาสตร์ที่จัดวางสมมติฐานของการศึกษาอยู่ที่ความจำเป็นของการมีรัฐ โดยเชื่อว่าสังคมที่มีรัฐเป็นพัฒนาการที่จำเป็นของสังคมทุกสังคม และสังคมไร้รัฐก็วุ่นวายต่างจากสภาวะธรรมชาติแบบในความคิดของ Hobbes

และ 2) โต้แย้งพวกนักมานุษยวิทยาที่ศึกษาสังคมชนเผ่าโดยเชื่อว่าสังคมชนเผ่าเป็นสังคมที่เท่าเทียมเสมอภาคโดยไม่มีอำนาจอะไรเหนือไปกว่าสังคม ข้อเสนอดังกล่าวนี้ของนักมานุษยวิทยาวางอยู่บนการที่พวกเขาพบว่าสังคมชนเผ่านั้นปราศจากรัฐ และอยู่ร่วมกันในสังคมโดยไม่มีอำนาจพิเศษอะไรบางอย่างที่ร้อยรัดความเป็นสังคมให้ดำรงอยู่ได้

Graeber และ Sahlins มีข้อเสนอ ดังนี้

  1. สังคมที่ไร้รัฐไม่ใช่สังคมวุ่นวายไร้ระเบียบแบบที่นักรัฐศาสตร์เชื่อ เพราะสังคมที่ไร้รัฐเหล่านี้ผูกโยงกันด้วย metaperson หลายประเภท (ที่พวกนักมานุษยวิทยาศาสนาไม่เรียกว่า “พระเจ้า”) แต่สังคมเหล่านี้ผูกโยงกันด้วยความเสมอภาคภายใต้อำนาจของบุคคลที่อยู่เหนือขึ้นไป ไม่ว่าจะเป็น totem ที่ให้กำเนิดสิ่งมีชีวิตต่างๆในตำนาน รวมถึงวิญญาณ (spirit) ที่อยู่ในพืช สัตว์ สิ่งของ และในตัวของมนุษย์เอง การดำรงอยู่ของความเป็นสังคมในลักษณะนี้ที่แม้ว่าสรรพสิ่งจะดำรงอยู่ด้วยกันแบบแนวระนาบ แต่ก็โยงใยกันด้วยการอ้างถึงกำเนิดบางอย่างร่วมกัน ในอีกแง่หนึ่ง เราก็ไม่อาจกล่าวได้ว่า metaperson คือผู้ให้กำเนิด เพราะ metaperson กลับเป็นสิ่งที่ดำรงอยู่ “ร่วมเวลา” กับเวลาปัจจุบันด้วย
  2. สังคมไร้รัฐไม่ได้ไม่รู้จักรัฐ แต่ในบางช่วงเวลา สังคมไร้รัฐจะอยู่ภายใต้อำนาจของสังคมที่มีรัฐ รัฐเป็นสิ่งที่มีนัยยะของการมาจาก “ข้างนอก” กษัตริย์ก็ไม่ใช่กษัตริย์ของเผ่า แต่เป็น “กษัตริย์แปลกหน้า” (stranger-kingship) ที่หมายถึงกษัตริย์หรือรัฐของอาณาจักรที่ใหญ่กว่า การปกครองของกษัตริย์แปลกหน้าไม่ใช่การปกครองปัจจัยการผลิต แต่เป็นการปกครองความจงรักภักดีของกำลังคน ซึ่งเป็นอำนาจทางโลก ส่วน metaperson นั้นเป็นอำนาจที่รวบเอาทั้งการปกครองทางวิญญาณกับโลกเข้ามาด้วยกันแบบไม่มีการแบ่งแยก การปกครองทางวิญญาณจึงหมายถึงการเป็นเจ้าของด้วย โดยเฉพาะการที่ metaperson เป็นเจ้าของที่ดินและชีวิตทั้งหมด การปกครองจึงมีอย่างน้อย 2 ระดับ คือ ภายในและภายนอก
  3. ความพิเศษของสังคมไร้รัฐก็คือ สิ่งที่ทำให้สังคมไร้รัฐยังคงไร้รัฐอยู่ได้ แม้อาจจะอยู่หรือสัมพันธ์กับรัฐซึ่งมาจากภายนอก แต่สังคมไร้รัฐรักษาความเสมอภาคได้ก็เพราะพวกเขาต้องเสมอภาคภายใต้กฎบางอย่างหรือที่พวกเขาเรียกว่า metaperson ในขณะที่กษัตริย์จัดวางความสัมพันธ์กับผู้ใต้ปกครองด้วยลำดับชั้นสูงต่ำ แต่ metaperson กลับมีลักษณะที่ดำรงอยู่ภายในสรรพสิ่งที่ metaperson เป็นผู้ให้กำเนิด/สร้างขึ้น metaperson จึงต่างจากความคิดเรื่องพระเจ้าซึ่งเป็น “สิ่ง” ที่แยกตัวเองออกไปอยู่ภายนอก แต่ metaperson สามารถกลายร่างหรือปรากฏตัวได้ในหลากหลายพื้นที่หรือพูดอีกอย่างคือ มันดำรงอยู่ในทุกสรรพสิ่ง ด้วยกลไกดังกล่าวนี้เองที่ สังคมไร้รัฐจะเลือกจัดความสัมพันธ์กับรัฐหรือผู้ปกครองที่อยู่ภายนอกในฐานะสิ่งที่อยู่ภายนอก ส่วน metaperson ซึ่งเป็นกลไกภายในจะไม่มีทางนำไปสู่การกำเนิดของรัฐได้แบบพระเจ้า รัฐ ชาติ และประชาชนในสังคมที่มีรัฐ
  4. ในแง่นี้สังคมไร้รัฐจึงไม่ใช่สังคมที่ปราศจากระเบียบแบบที่เชื่อกันว่าเป็นพวกป่าเถื่อนล้าหลังหรืออยู่ในสภาวะธรรมชาติ แต่เป็นระเบียบหรือกฎเกณฑ์ที่ยึดโยงกันผ่าน metaperson ที่ไม่มีการแยกระหว่างธรรมชาต/วัฒนธรรม ตำนาน/ประวัติศาสตร์ หรือมนุษย์/อมนุษย์

LEAVE A COMMENT

0 comment